Thuốc bảo vệ thực vật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ mùa màng khỏi sâu bệnh. Tuy nhiên, nếu sử dụng không đúng cách, thuốc BVTV có thể gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe người dùng, người tiêu dùng nông sản và môi trường xung quanh. Hiểu và thực hành đúng các nguyên tắc an toàn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần xây dựng nền nông nghiệp bền vững.

Tác hại khi sử dụng sai cách

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trên thế giới có hàng triệu ca ngộ độc thuốc trừ sâu, trong đó nhiều trường hợp dẫn đến tử vong [Nguồn: WHO]. Tại Việt Nam, tình trạng lạm dụng thuốc BVTV vẫn phổ biến tại nhiều vùng canh tác, gây ra hệ lụy trên nhiều phương diện.

Đối với sức khỏe con người, tiếp xúc với thuốc BVTV qua đường hô hấp, da hoặc tiêu hóa có thể gây ngộ độc cấp tính (chóng mặt, buồn nôn, co giật) hoặc mãn tính (rối loạn thần kinh, tổn thương gan thận, nguy cơ ung thư). Nông dân trực tiếp phun thuốc là đối tượng chịu rủi ro cao nhất.

Đối với môi trường, thuốc BVTV dư thừa ngấm vào đất, nước ngầm, gây ô nhiễm nguồn nước và tiêu diệt các sinh vật có ích như ong thụ phấn, thiên địch. Dư lượng thuốc trên nông sản còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Đối với kinh tế, sử dụng thuốc sai cách không những không diệt được sâu bệnh mà còn tạo tình trạng kháng thuốc, khiến nông dân phải tăng liều lượng và chi phí trong các vụ sau. Nông sản có dư lượng vượt ngưỡng cho phép bị từ chối xuất khẩu, gây thiệt hại lớn cho cả ngành nông nghiệp.

Nguyên tắc “4 đúng” khi sử dụng

Nguyên tắc “4 đúng” là kim chỉ nam trong việc sử dụng thuốc BVTV hiệu quả và an toàn. Đây cũng là nội dung cốt lõi được giảng dạy trong các khóa bồi dưỡng chuyên môn về thuốc bảo vệ thực vật.

Đúng thuốc

Mỗi loại sâu bệnh cần loại thuốc phù hợp. Sử dụng thuốc trừ sâu để diệt nấm bệnh không mang lại hiệu quả, ngược lại còn gây lãng phí và ô nhiễm. Người dùng cần xác định chính xác loại sinh vật gây hại trước khi chọn thuốc. Nếu không chắc chắn, hãy nhờ cán bộ kỹ thuật nông nghiệp hoặc người bán thuốc có chuyên môn tư vấn.

Đúng liều lượng

Pha thuốc đúng nồng độ ghi trên nhãn là nguyên tắc tối quan trọng. Tăng liều không giúp diệt sâu bệnh nhanh hơn mà chỉ tăng dư lượng trên nông sản và đẩy nhanh tình trạng kháng thuốc. Giảm liều cũng không nên vì thuốc không đủ tác dụng, sâu bệnh vẫn phát triển và cũng dẫn đến kháng thuốc.

Đúng lúc

Thời điểm phun thuốc ảnh hưởng lớn đến hiệu quả. Phun khi sâu bệnh mới xuất hiện (giai đoạn non) cho hiệu quả cao nhất. Tránh phun khi trời nắng gắt (thuốc bay hơi nhanh), khi sắp mưa (thuốc bị rửa trôi), hoặc khi gió mạnh (thuốc phát tán không kiểm soát). Thời điểm lý tưởng thường là sáng sớm hoặc chiều muộn khi trời mát.

Đúng cách

Phun thuốc đều, đúng vị trí sinh vật gây hại tập trung. Không phun ngược chiều gió. Đi theo hàng từ cuối ruộng ngược lên để tránh đi qua vùng vừa phun. Tuân thủ thời gian cách ly trước khi thu hoạch theo quy định trên nhãn thuốc — đây là yếu tố then chốt để đảm bảo nông sản an toàn.

Trang bị bảo hộ cá nhân

Nhiều nông dân vẫn có thói quen phun thuốc mà không mang đồ bảo hộ — đây là hành vi cực kỳ nguy hiểm. Bộ trang bị bảo hộ tối thiểu khi tiếp xúc với thuốc BVTV bao gồm: khẩu trang chuyên dụng (loại có than hoạt tính hoặc khẩu trang phòng độc), kính bảo hộ, găng tay cao su, áo mưa hoặc áo bảo hộ dài tay, ủng cao su, và mũ hoặc nón bảo hộ.

Sau khi phun thuốc xong, cần tắm rửa sạch sẽ bằng xà phòng, thay quần áo và giặt riêng đồ bảo hộ. Không ăn uống, hút thuốc trong khi phun hoặc ngay sau khi phun.

Cách xử lý khi bị ngộ độc

Nhận biết sớm dấu hiệu ngộ độc là yếu tố quan trọng để xử lý kịp thời. Các triệu chứng phổ biến bao gồm: chóng mặt, nhức đầu, buồn nôn, tăng tiết nước bọt, vã mồ hôi, khó thở, co giật, hoặc mờ mắt.

Khi phát hiện người bị ngộ độc, cần thực hiện ngay các bước sơ cứu: đưa nạn nhân ra khỏi khu vực nhiễm độc, đặt nằm nơi thoáng mát, cởi bỏ quần áo dính thuốc, rửa da bằng nước sạch và xà phòng (nếu thuốc dính trên da), và gọi cấp cứu ngay lập tức. Nếu nạn nhân nuốt phải thuốc, không tự ý gây nôn trừ khi có chỉ định của nhân viên y tế. Quan trọng nhất: mang theo vỏ bao bì hoặc nhãn thuốc đến cơ sở y tế để bác sĩ xác định đúng loại thuốc và phương pháp điều trị phù hợp.

Thời gian cách ly trước thu hoạch

Thời gian cách ly (PHI – Pre-Harvest Interval) là khoảng thời gian tối thiểu từ lần phun thuốc cuối cùng đến khi thu hoạch nông sản. Mỗi loại thuốc BVTV có thời gian cách ly khác nhau, được ghi rõ trên nhãn sản phẩm.

Tuân thủ thời gian cách ly đảm bảo dư lượng thuốc trên nông sản giảm xuống dưới mức cho phép, an toàn cho người tiêu dùng. Vi phạm thời gian cách ly không chỉ gây nguy hại sức khỏe mà còn có thể khiến lô hàng nông sản bị từ chối khi kiểm tra dư lượng, đặc biệt đối với sản phẩm xuất khẩu.

Đây là kiến thức quan trọng mà cả nông dân lẫn người kinh doanh thuốc BVTV đều cần nắm vững. Tại Trung tâm Miền Nam, nội dung về thời gian cách ly và quy định dư lượng là một phần không thể thiếu trong chương trình bồi dưỡng chuyên môn.

Xu hướng thuốc BVTV sinh học

Thuốc BVTV sinh học (biopesticide) đang ngày càng được khuyến khích sử dụng tại Việt Nam và trên thế giới. Đây là các chế phẩm có nguồn gốc từ vi sinh vật, thảo mộc hoặc các chất tự nhiên, có khả năng kiểm soát sinh vật gây hại mà ít gây hại cho con người và môi trường.

So với thuốc hóa học, thuốc sinh học có ưu điểm: thời gian cách ly ngắn hơn (thậm chí bằng 0 đối với một số chế phẩm), không gây hiện tượng kháng thuốc, an toàn cho thiên địch và côn trùng thụ phấn, đồng thời giúp nông sản đạt tiêu chuẩn xuất khẩu dễ dàng hơn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang có nhiều chính sách khuyến khích sản xuất và sử dụng thuốc BVTV sinh học, hướng tới mục tiêu nền nông nghiệp xanh và bền vững. Người kinh doanh thuốc BVTV nên cập nhật xu hướng này để mở rộng danh mục sản phẩm và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường.

Tham khảo thêm: Điều kiện kinh doanh Thuốc Bảo vệ thực vật mới nhất

Câu hỏi thường gặp

Phun thuốc BVTV bao lâu thì được vào ruộng?

Thời gian tối thiểu khuyến nghị là 24 – 48 giờ sau khi phun, tùy loại thuốc. Đối với thuốc có độ độc cao (nhóm I, II theo phân loại GHS), thời gian chờ có thể dài hơn. Luôn đọc kỹ nhãn thuốc để biết khuyến cáo cụ thể.

Thuốc BVTV hết hạn có được sử dụng không?

Không. Thuốc hết hạn có thể giảm hiệu quả hoặc biến đổi tính chất, gây nguy hiểm khi sử dụng. Thuốc hết hạn cần được thu gom và xử lý theo quy định, không vứt bừa bãi ra môi trường.

Trộn nhiều loại thuốc với nhau có tốt hơn không?

Không nên tự ý trộn thuốc. Một số loại thuốc khi kết hợp có thể phản ứng hóa học, giảm hiệu quả hoặc tăng độc tính. Chỉ trộn thuốc khi có hướng dẫn cụ thể từ nhà sản xuất hoặc cán bộ kỹ thuật.

Người bán thuốc BVTV có cần biết về an toàn sử dụng không?

Bắt buộc. Theo quy định, người bán có nghĩa vụ hướng dẫn sử dụng an toàn cho người mua. Kiến thức về an toàn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật là nội dung chính trong khóa bồi dưỡng chuyên môn về thuốc BVTV.

Bảo vệ mình, bảo vệ mùa màng

An toàn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật bắt đầu từ kiến thức. Dù bạn là nông dân trực tiếp canh tác hay người kinh doanh thuốc BVTV, việc trang bị kiến thức bài bản sẽ giúp bạn sử dụng thuốc hiệu quả, bảo vệ sức khỏe và góp phần xây dựng nông sản Việt Nam an toàn, chất lượng.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo. Trong trường hợp ngộ độc thuốc BVTV, hãy gọi cấp cứu 115 ngay lập tức và đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất.

Tham khảo khóa học Bồi dưỡng chuyên môn Thuốc Bảo vệ thực vật tại Trung tâm Miền Nam — nơi bạn được trang bị kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành an toàn đầy đủ nhất!